Buradasınız : Ana Sayfa //Biyografiler//Diriliş Ertuğrul Moğol Noyan Kim?

Diriliş Ertuğrul Moğol Noyan Kim?

Moğol Noyan Kimdir? Diriliş Ertuğrul

TRT-1 in fenomen dizisi Diriliş Ertuğrul  2. Sezona bomba gibi başladı. Diriliş Ertuğrul’u sevenleri soluksuz izlerken KAYILAR 2ın ve dolayısyla Türkler’in yeni düşmanı Moğollar ile mücadelede başladı. Diriliş Ertuğrul dizisine yeni dahil olan karakterlerinden Carmagon Noyan (Barış Bağcı), Moğollar’ın Anadolu’ya gönderdiği birliğin başındaki komutanı olarak ilk hedefi Ertuğrul Bey’i ve Kayı Obası’nı Moğollar’ın karşısında en büyük tehlike olarak yok etmektedir. Acımasız ve vahşi bir savaşçı olan Carmagon Noyan rolünde ünlü tiyatrocu Barış Bağcı’tı izlemeye başladık. Aksiyon dolu sahneler ve özellikle dövüş sahnelerinde Carmagon Noyan karakteriyle tam not almayı başaran Barış Bağcı’yı tanıtalım.

Tarih’te Noyan

Cengiz Hanın ölümünden sonra hakanlığa seçilen torunu Mengü Han kardeşi Hülagü’yu da Moğol fetihlerini yeniden başlatmak için batıya yolladı. Bu fetihlerle İslam dünyasının doğrudan kontrolü Moğolların eline geçti. İran, Irak, Kafkasya ve Anadolu’yu içine alan bölgelerin hükümdarı oldu. Büyük Hana bağlı manasına İlhan unvanını aldı. İlhanlı Devleti böylece Hülagü tarafından kesin olarak kuruldu. Bu mücadelesi esnasında 800.000 Müslüman’ı öldürttü, kütüphanelerdeki kitapları da ırmaklara attırdı.

İlhanlılar Hülagü ve ondan sonra gelen hükümdarlar zamanında İran, Afgan, ırak ve bütün Güney Kafkasya’yla birlikte Türkiye Selçuklularının hükümran olduğu Anadolu topraklarında da hâkimiyetlerini kabul ettirdiler. 1294’de Çin’de bulunan Moğol Hükümdarı Kubilay’ın ölümü üzerine İlhanlılarla büyük hanlar arasındaki bağlar gevşedi. Çok geçmeden Gazan han zamanında Büyük oranda İslamiyet’e geçtiler. Gazan Mahmut Han zamanında İlhanlı topraklarında İslam’ın güzel hasletleri hızla yayıldı. Moğollar artık yakıcılık, yıkıcılık özelliklerini kaybetti. Son büyük İlhanlı hükümdarı Ebu Said’in 1353’te varissiz ölmesi üzerine de 1353’de Musa Han zamanında (1336-1353) İlhanlı Devleti parçalandı.(1) Yerlerini, yine kendileri gibi Türkleşmiş bir Moğol hanedanı olan Celayiriler’e bıraktı. (2)

Moğolların, Anadolu’ya ilgi duyması ve saldırıya geçmesi Anadolu Selçukluları zamanında gerçekleşti ve 1231 yılında Sultan Alaaddin Keykubat zamanında Moğol komutanlarından Bayçu Noyan’ın komutanlığı zamanında oldu. Erzurum, talan edildi erkekler kılıçtan geçirildi, kadınlar eser alındı. Noyan ilk seferinde kış yaklaştığı için Anadolu’da kalmayarak Azarbaycan’ın Mugan sahrasındaki karargâhına geri döndü.

İkinci seferi 1242’de Gıyasettin Keyhüsrev zamanında oldu ve bu seferine de Erzurum’un (Erzen-i Rum)(3) işgaliyle başlayarak Bayburt, Kelkit, (Alucara) yolu ile Şebinkarahisar üzerinden devam etti. 1243’deki Kösedağ savaşını kazanınca da Sivas ve Kayseri’yi de yağmaladı, insanlık dışı davranışlarını devam ettirdi.(4)

Selçuklu bu yenilgi üzerine Moğollarla yapılan ağır antlaşma ile sulh sağlanabildi Antlaşmaya göre, günde bin altın, bin koyun bin keçi, bin inek verilmek Anadolu’da bulundurulacak bir Moğol valisinin ve yanındakilerin maaş ve masrafları ödemeyi kabul etti.  (5)

Binaen aleyh Cengiz soyundan ve Kubilay’ın torunlarından Bayçu Noyan (Bayconohin), Büyük Han tarafından Anadolu umumi valisi olarak tayin olundu. Moğollardan bir kısım kuvvette Anadolu’ya yerleştirildi, halkta can ve mal emniyeti bırakmadı. Bu gelişmeden sonra Karahisar-i Şarki toprakları da Moğol egemenliğine girdi. Bayçu Noyan, Anadolu Genel Valisi olunca Karaboğa adlı komutanını Karahisar-i Şarki’ye bey olarak atadı.

Kösedağ yenilgisinden sonra Selçuklular daha önce aldıkları vergilerden oldular ve kendileri vergi verir duruma düştüler. Moğollar izledikleri siyasetle Selçuklu Şehzadelerinin ve diğer beyliklerin birbirleriyle güç mücadelesi yapmasına fırsat vererek Anadolu’da Moğol hâkimiyetini daha da güçlendirdiler. Yeri geldiğinde de Selçuklu memleketini kardeşler arasında paylaştırdılar.

1276’da Karamanoğlu Mehmet bey Moğollara galebe çaldı. Onun bu cesareti diğer beyliklere de cesaret verdi. Bu sırada Memlük Sultanı Melik Zahir Baybars Anadolu’ya girdi, Moğollarla Elbistan ovasında yaptığı savaşı kazanarak onların pek çok komutanlarını öldürdü. Bunun üzerine Abaka Han büyük bir ordu ile Anadolu’ya girdi. Bu arada Memlüklüler çekilmişti. Abaka Han hırsını Erzurum ve Sivas’tan çıkartarak en aşağı ikiyüzbin kişiyi katletti. Anadolu katliâmı Moğollardan bütün, bütün nefreti mûcip oldu.

Memlük Sultanı Baybars’ın üzerine yürürken Selçuklu ordusunu da yanına aldıysa da onlara güvenmeyerek yalnız başlarına savaşa girdiler ve Memlüklülere yenildiler. Karamanoğlu Mehmet bey 2. İzzettin Keykavus’un oğlu olduğu söylenen Siyavuş adında bir şehzadeyi hükümdar ilan ederek tahta oturtunca Selçuklular Moğolların da yardımlarıyla Karamanoğullarının üzerine yürüdü ve düzmece şehzadeyi yakalayarak öldürdüler. Karamanoğulları bu savaşta maktul düşürüldü.

Anadolu ilhanilerin vilayeti durumuna girmişti, işler bozuktu, yürümüyordu; halk Moğollara verilen vergilerin altından kalkamayarak eziliyordu; verilemeyen borç birikerek külliyetli yekûn teşil ediyordu. Uç beyleri Selçukluyu tanımayarak kendi başlarına buyruk davranmaya başlamışlar, İlhanlılara hersene bir mikdar para ve hediye göndermek suretiyle kendilerini taarruz ve müdahaleden uak tutuyorlardı. Moğollara olan vergiyi ödeyemeyen devlet halkın malını müsadere ediyor, el koyuyordu. Moğollarda ödenemeyen vergiyi toparlayabilmek için Anadolu’yu dolaşarak bu bahane ile çapul yapıyorlardı.

Selçuk vezirinin tayin hakkı da Selçuk hükümdarından alınmıştı. Kazvinli Fahrettin ve Mücirüddin Emirşah yetkili kılınmışsa da ifrata kaçtıklarından halktan gelen şikâyetleri değerlendiren Argun Han, Kazvin’i idam ettirmiş ve Mücirüddin’i azletmişti. 1295’e gelindiğinde Argun Han’ın oğlu Gazan Han İlhanlığı ele geçirmiştir ki, Gazan Han zamanında İlhanlılar  bütünüyle Müslümanlığı benimsemişlerdi.

Moğol Kumandanı Balto, Gazan han’a karşı muhalefete geçti ve Selçuk hükümdarı olan Gıyasüddin Mes’ud’u da yanına aldı. Bu ikili yenilince Mes’ud, Hamedan kalesine hapsedildi ve yerine Selçuk ailesinden kimse getirilmeyerek, Selçuk vilayetleri dörde ayrılarak doğrudan doğruya idare edildi. Bu dört bölgenin umumi nezaretine 1296’da yeniden Mucirüddin Emir Şah getirildi. Bu hal halkta umumi hoşnutsuzluğa mûcib oldu. Bunun üzerine Sultanlığı iade etti ve Feramerz’in oğlu olup, o tarihte yanında bulunan Alaüddin Keykubat’ı 1296’da Selçuklu hükümdarı ilan etti. Alaüddin Keykubat , Gazan han’ın kızıyla da evlenince şımardı, bunun üzerine İsfahan’da zorunlu ikâmete tabi tutuldu ve ikinci defa Gıyaseddin Mes’ud 1302’de Selçuklu Sultanı oldu. Kayseri’de oturmaktayken 1308’de öldü. Yerine kimse tayin edilmedi, umumi vali atandı. Şehzadeler ayaklanmasın diye Emir Çobanoğlu Demirtaş 1317’den itibaren ele geçirdiği şehzadeleri öldürttü, Karamanoğulları yanına kaçan bazılarına da onlar tarafından iltifat edilmedi.(6)

Moğol-İlhanlıların Anadolu’ya verdiği zararın haddi hesabı yoktur. Çok cana mala kastetmişlerdir. Geride bıraktıkları bir eserleri de bulunmamaktadır. Hasan Tahsin OKUTAN’ın ifadesiyle İlhanlıların Şebinkarahisar’da Anadolu Genel Valileri olan Ebu Said Han adına anılan Busait köyü ile, Karaboğa adına anılan Karaşense köyünden başka bir eserleri ve izleri yoktur. Şebinkarahisar’da halen (1949’da) 5-6 tatar evi vardır.

Burada şunu eklemek istiyorum. Moğollar, Anadolu’yu işgale gelirken yanlarında çok sayıda Kara Tatar’ı da getirdiği kayıtlara geçmiştir. Bu Tatarlardan pek azı müstesna geri kalanı ileri tarihlerde Timur tarafından Orta Asya’ya geri götürülmüştür. Ancak bir kısmının Anadolu’da kaldığı bilinmektedir. Hatta bunlardan bir bölümü Çelebi Mehmet Sultan tarafından Filibe’ye (Tatar Pazarı) yollanmıştır. Alucra’da şimdiki ismiyle Karaağaç köyünün eski ismi Kara Tutar’dır. Acaba burası eskiden Kara Tatarlara ait bir yerleşim yerimiydi? Anadolu’da oymak veya Boy adlarının zamanla yer adına dönüştüğü (Kürtün gibi) bu dönüşüm esnasında da bazı harflerde düşmeler olduğu bilinmektedir. Araştırmacı ve Akademisyen Mehmet FATSA, “Karahisar Yöresinde Türk Dervişleri Ve Niyabet-i Kınık Tarihi” isimli makalesinde Fatih döneminde oluşturulan Şeyh Mahmut Zaviyesi Vakfı’nın sınırlarını belirleyen senette Tataristan Meşhetleri olarak kaydedilen mezarlıklar olduğunu belirtmektedir. Ayrıca başbakanlık Osmanlı Arşivinde bulunan A.MKT.DV.25.63. Hicri-1266 tarihli belgede “Nebi oğlu Seyyid Bekir Efendi’nin Mindeval kazasındaki arazisine Tatar Süleyman tarafından yapılan müdahalenin menine dair Karahisar-i Şarki Kaymakamlığı’na şukka” özet bilgisi verilmektedir. Buradaki Tatar sıfatı da boşuna verilmemiş olsa gerektir. Bu cümleden olarak, günümüzde Çamoluk’ta halen Tatar soy ismini kullananlar bulunmaktadır. Bunun haricinde Suşehri-Şebinkarahisar sınırında Kılıçkaya Barajının yanından geçen Şebinkarahisar-Alucra yolunun üstünde Suşehrine ait Tatarköy diye de bir köy bulunmaktadır.

Ayrıca Erzen-i Rum, ifadesi aynı konuyla ilgili olarak Dr. Rıza NUR’un kitabında yer almaktadır. Diğer taraftan Moğolların Kösedağ savaşına giderken Erzurum’dan sonra geçtikleri yerler sıralamasında Hasan Tahsin OKUTAN tarafından Alucra’ya yer verilmemiş olmasına karşın parantez içerisinde Alucra’yı ben ekledim. Zira Bayburt, Kelkit üzerinden Şebinkarahisar’a gelmek için Şiran ve Alucra’dan geçmek zorunluluğu vardır. O günkü şartlarda başka alternatif yol da yoktur. Kaldı ki bir ordu için tercih edilecek en ideal yol en kısa olanıdır. Üstelik Şebinkarahisar’daki stratejik bir kaleyi ele geçirmek istiyorsanız, bundan başka seçeneğiniz de yoktur.

Bu durumda Barbarlıkları ile tanınan Erzurum, Sivas ve Kayseri’de yaptıklarıyla bilinen Moğolların yol boyunca neler yapmış olabileceklerini tahmin edin.

Saygılarımla,

Murat TOSUN

 

Barış Bağcı Kimdir?

27 Mayıs 1975’de Karaman  doğumlu olan Barış Bağcı, Konya Selçuk Üniversitesi Devlet Konservatuvarı tiyatro bölümünden mezun olan ve 1997 yılında beri Trabzon Devlet Tiyatrosunda daha sonrada 2010-2011 sezonu itibariyle İstanbul Devlet Tiyatrosu’n da görev almaktadır.

Diriliş Ertuğrul Moğol Noyan

Diriliş Ertuğrul Moğol Noyan

Etiketler: , , , , , , , , , , , , , ,

Copyright © 2011 Yaşamdan Yansımalar | Eneger.com. Tüm hakları saklıdır.
Sitemap